Definicje
Przez projektowanie uniwersalne należy rozumieć projektowanie produktów, środowiska, programów i usług w taki sposób, by były użyteczne dla wszystkich w możliwie największym stopniu, bez potrzeby adaptacji lub specjalistycznego projektowania.
Uniwersalne projektowanie jest strategią normatywną, dostarczającą podstaw do specyfikacji właściwości produktów i otoczenia tak, aby mogły być one użytkowane w równym stopniu przez wszystkich członków społeczeństwa. Jest to sposób projektowania produktów, środowiska, programów i usług, aby służyły jak największej liczbie osób:
- seniorom,
- osobom z niepełnosprawnościami,
- matkom i ojcom z wózkami dziecięcymi,
- wszystkim tym, którzy mają różne potrzeby funkcjonalne, wynikające np. z otyłości, kontuzji, czasowej niesprawności lub pogorszonej sprawności, ciąży czy z okazałego wzrostu bądż rozmiarów
- osoby z różnymi ograniczeniami funkcjonalnymi w zakresie mobilności i percepcji.
Teraz lub w bliższej czy dalszej przyszłości.
Zasady Uniwersalnego projektowania.
Zasada 1: Równość w korzystaniu
- zapewnienie takich samych zasady korzystania dla wszystkich użytkowników, w najszerszym możliwym zakresie, bez konieczności korzystania z rozwiązań zastępczych dla określonej grupy ludzi
- niedopuszczalna jest segregacja lub napiętnowanie niektórych użytkowników,
- prawo do prywatności, ochrony i bezpieczeństwa powinny być zapewnione wszystkim w równym stopniu,
- wzornictwo musi być dostosowane do potrzeb osób z różnymi ograniczeniami,
Zasada 2: Elastyczność
- wprowadzenie możliwości wyboru pomiędzy metodami użytkowania,
- wzornictwo powinno być dostosowane jednocześnie do osób lewo i praworęcznych,
- ułatwianie użytkownikom zachowania dokładności i precyzji przy korzystaniu z danego urządzenia,
- dostosowanie urządzenia do „tempa” użytkowników,
Zasada 3: Proste i intuicyjne korzystanie,
- unikanie zbędnego komplikowania,
- zapewnienie spójności z oczekiwaniami użytkownika i jego intuicją,
- dostosowanie otoczenia do umiejętności językowych użytkowników,
- szeregowanie informacje w zależności od stopnia ich ważności,
- branie pod uwagę opinię użytkowników przed i po wdrożeniu danego rozwiązania,
Zasada 4: Łatwo dostrzegalne informacje
- różnicowanie form przekazu (obrazu, słowa, dotyku) ograniczając nadmiar niepotrzebnych informacji,
- zapewnienie odpowiedniego kontrast pomiędzy podstawowymi informacjami a otoczeniem,
- maksymalne wyróżnianie podstawowych informacji,
- elementy informacji powinny być łatwe do opisania (tak by np. na ich podstawie w łatwy sposób wskazać kierunek drogi),
- zapewnienie zgodności pomiędzy różnymi zastosowanymi technikami tak by umożliwić korzystanie osobom mającym różne ograniczenia poznawcze (np. jednocześnie osobom niewidomym i głuchym)
Zasada 5: Tolerancja na błędy
- należy minimalizowanie zagrożeń i negatywnych skutków przypadkowych konsekwencji podczas,użytkowania rozwiązań technicznych i przestrzennych,
- wprowadzanie czytelnych ostrzeżń o zagrożeniach podczas użytkowania,
- stosowanie rozwiązań, które cechuje pewność bezpieczeństwa użytkowania,
- ograniczenie czynności, które powodują znużenie i wymagają skupienia się podczas użytkowania
Zasada 6: Niski poziom wysiłku fizycznego
- rozwiązania, które nie powodują nadmiernego wysiłku podczas użytkowania,
- minimalizowanie konieczności powtarzania czynności podczas użytkowania,
- minimalizowanie konieczności stałego wysiłku fizycznego (np. klamki u drzwi i systemy dostępu, gniazdka i wtyczki kabli elektrycznych, baterie łazienkowe, automatyczne podajniki mydła).
Zasada 7: Wymiary i przestrzeń dla podejścia i użycia
- należy zapewnić odpowiednią przestrzeń dla wykonywania danego działania z uwzględnieniem możliwości funkcjonalnych człowieka, w tym ograniczeń w mobilności i percepcji oraz pozycji ciała, w tym:
- należy zapewnić pole widzenia dla dowolnej pozycji w tym dla osób na wózkach;
- należy uwzględnić warunki ergonomiczne dłoni dla konstruowania uchwytów i elementów sterowania urządzeniami;
- zapewnić odpowiednią przestrzeń do korzystania z rozwiązań przez użytkowników korzystających z osobistych urządzeń wspomagających mobilność lub percepcję lub korzystanie z pomocy osobistej (opiekuna, asystenta), np., szerokie przejścia na bramkach w metrze, odpowiedniej wielkości przestrzeni w łazienkach i w pomieszczeniach mieszkalnych, urządzenia i meble umieszczone na różnych wysokościach: lady recepcyjne, lunety w punktach widokowych.
Zasada 8: Równoprawny dostęp do środowiska
należy zapewnić równoprawny dostęp do środowiska, korzystanie ze środków transportu, produktów i z usług powszechnych lub powszechnie zapewnianych, w taki sposób, aby nie powodowało to sytuacji, gdy korzystający z nich czuje się w jakikolwiek sposób dyskryminowany czy stygmatyzowany.
Odnosi się to do sytuacji, gdy indywidualna ocena rozwiązania może wpływać na postrzeganie siebie, jak również postrzeganie przez innych, naszych różnic fizycznych czy niepełnosprawności jako cech dyskryminujących lub niewspółmiernie wyróżniających.
Przykłady dostosowania architektonicznego budynków niedostępnych
- budowa tymczasowych podjazdów; montaż platform, wind, podnośników
- właściwe oznakowanie budynków poprzez wprowadzanie elementów kontrastowych i wypukłych celem właściwego oznakowania dla osób niewidomych i słabowidzących itp.);
